شاید بتوان گفت که مزاج شناسی مهم ترین ‌قسمت در فهم طب سنتی و اسلامی و تشخیص و درمان بیماری‌ها است. به عبارتی برای شناخت طب و درمان بیماری، پزشک نیازمند شناخت و تشخیص درست مراجعه بیمار و تسلط به این بخش است.

رایان اطفاء/مزاج شناسی

شاید شما به تفاوت‌های افراد با یکدیگر دقت کرده اید. انسان‌ها از لحاظ مشخصات فیزیکی و استعداد به بیماری‌ها، تیپ های شخصیتی و انرژی بدن با یکدیگر تفاوت دارد. برخی از افراد شجاع و برخی ترسو. عده ای صبور و آرامند. برخی سخاوتمند و برخی خسیس اند. شخصی حافظه بالایی دارد اما در مقابل بعضی ها مرتباً مطالب را فراموش می‌کنند. بعضی‌ها لاغرند و برخی چاق یکی خواب سبک دارد و دیگری خواب سنگین.

عده‌ای به محض خوردن کمی ماست و خیار دچار دل درد و درد مفاصل می شود و از طرفی ممکن است یک بشقاب خرما هم بخورند و یک عدد جوش هم در بدنشان پیدا نشود. برخی مرتباً از دیگران اشکال می‌گیرند و جز نگرند، در مقابل عده ای به راحتی از کنار مسائل جزئی می گذرند و ده ها مثال دیگر از این قبیل:

لازمه شناخت راز این تفاوت ها و نحوه اصلاح یا کنار آمدن با آنها درک درست بحث مزاج شناسی است که سعی بر آن است که به آن اشاره شود.

تعریف عناصر

عناصر اجسام ساده ای هستند که اجزای اولیه بدن آدمی و موجودات (زنده و غیر زنده) دیگر را تشکیل می دهند. از ترکیب این عناصر ساده با یکدیگر به نسبت های مختلف، انواع موجودات مرکب (مثل انسان، حیوان، نبات، جماد) به وجود می‌آیند. یعنی هر چیزی از تأثیر این چهار رکن بر روی هم و ایجاد یک کیفیت جدید ایجاد می‌شود.

این چهار رکن عبارتند از: آتش، هوا، آب، خاک.

1) آتش: طبیعت و آتش گرم و خشک است. تبلور آتش در خورشید است. در گرم بودن خورشید که بحثی نیست اما برای درک مفهوم خشکی کافیست دقت نمایید که تأثیر آتش بر رطوبت چگونه در اثر حرارت دادن به یک جسم مرطوب، خشکی حادث می‌شود. مثلاً آفتاب وقتی به زمین باران خورده می تابد، زمین را خشک می کند. لذا می گویند آتش گرم و خشک است.

2) هوا: طبیعت هوا گرم و مرطوب است. این هوا شامل بخارات و گازهاست. مثلاً وقتی شما آب را حرارت دهید بخار می شود. بخار آب نسبت به خود آب از سطح انرژی بالاتری برخوردار است. چرا که برای تبدیل آب به بخار آب بایستی انرژی مصرف شود. بنابراین هوا نسبت به آب گرم تر است.

3) آب: طبیعت آب سرد و مرطوب است. مرطوب بودن آن که واضح است و از توضیح قبل مشخص شد که آب نسبت به هوا سردتر است چرا که اگر بخواهیم هوا را به آب تبدیل کنیم (عمل میعان) باید به آن سرما دهیم.

4) خاک: که طبیعت آن سرد و خشک است.

توجه کنید که در رطوبت و تر بودن، خاصیت سیالیت و انعطاف‌پذیری را نیز می‌توان مدنظر داشت. هوا و آب می توانند به شکل ظرف خود در آینده و خاک و آتش چنین نیستند. البته توضیحات فوق جهت نزدیک شدن مطالب به ذهن است والا این بحث نیاز به توضیحات و مباحث فلسفی دارد که خارج از بحث ما است.

تعریف مزاج

مزاج عبارت است از چنان کیفیتی که از واکنش متقابل اجزاء ریز مواد متضاد به وجود می‌آید مثل اختلاط گرمی با سردی یا رطوبت با خشکی و نظایر آن. به طور خلاصه از اختلاط و تعامل این ارکان طبیعی با یکدیگر، کیفیتی عارض می شود که به آن «مزاج» می گوییم.

هرگاه این اختلاط در ترکیب مساوی باشد مزاج معتدل به وجود می‌آید ولی اگر نامساوی باشد مزاج غیر متعدل خواهد گردید.

آنکه عنصر آتش وجودش بیشتر از بقیه عناصر باشد «صفراوی مزاج» است.

آنکه عنصر هوای وجودش بیشتر از بقیه عناصر باشد «دموی مزاج» است.

آنکه عنصر آب وجودش بیشتر از بقیه عناصر باشد «بلغمی مزاج» است.

آنکه عنصر خاک وجودش بیشتر از بقیه باشد «سودا مزاج» است.

به همین ترتیب وقتی عنصری از عناصر طبیعت در بدن فزونی یابد روحیات فرد نیز تغییر می‌کند. اخلاقش نیز فرق می‌کند. رنگ پوست و ظاهرش نیز دچار تغییر می شود. احساس سرما و گرما، عکس‌العمل به محرک‌ها، مزه دهان و ریتم خواب و خیلی از موارد دیگر نیز دچار تغییر و تحول می شود. دو طبع اول (دم، صفرا) گرم اند و سودا و بلغم سرد. گرمی را معادل حیات و سردی را نقطه مقابل و مذموم می‌دانند.

موضوع دیگری که بایستی در نظر قرار گیرد این است که بر اساس نظریات و حکمای طبع سنتی غذاها، محیط اطراف، آلودگی هوا، فصل ها و ماه ها، گردش روز و شب همگی در تغییر اند و در ترکیب  بیوشیمیایی خون (اخلاط) نقش دارند. لذا انسان مزاجش با تغییر آنها دائماً در حال تغییر است. پس بر این اساس هر که بیمارتر است یعنی اختلاطش بیشتر دستخوش تغییر می باشد و به عبارتی نیاز به مراقبت بیشتری دارد.

گاهی نیز تأثیر متقابل دو خلط مثل صفرا (گرم و خشک) و دم (گرم و تر)، گرما افزایش می‌یابد ولی از لحاظ رطوبت و خشکی تعادل پیش می آید که حاصل گرمی طبع است و به همین ترتیب از تقابل دم (گرم و تر) و بلغم (سرد و تر) با هم حاصل طبع رطوبتی است چراکه از لحاظ گرمی و سردی نیز فرد به تعادل می رسد و به همین شکل در مورد اختلاط دو طبع دیگر. لذا می‌توان در مجموع به ۹ مزاج حاصل به این صورت اشاره کرد:

1) معتدل 2) گرم 3) سرد 4) تر 5) خشک 6) گرم و تر 7)گرم و خشک 8)سرد و تر 9) سرد و خشک.

علائم مزاج های مختلف

1) لمس: گرمی و سردی پوست در لمس نشانه گرمی و سردی مزاج است. نرمی پوست نشانه رطوبت و زبری و سختی پوست نشانه خوش مزاجی است. البته این ها به شرطی صحیح است که لمس کننده معتدل باشد یا در قیاس با پوست معتدل راجع به مزاج لمس شونده قضاوت کند.

2) چاقی و لاغری: لاغری نشانه خشکی و چاقی نشانه رطوبت است. درشتی اندام و گوشت فراوان در افراد دموی (گرم و تر) دیده می شود و چربی در بدن نشانه سردی و تری (بلغم) است. لذا لاغرها صفراوی سوداوی هستند.

3) مو: زیادی مو، رشد سریع و رنگ سیاه آن دلیل بر گرمی مزاج است. کمی مو به رنگ روشن آن دلیل بر سردی و مجعد بودن نشانه خشکی و موی صاف نشانه رطوبت می باشد.

4) رنگ بدن: سفیدی رنگ پوست بدن دلیل بر سردی مزاج و سرخی و گندم گونی آن دلیل بر گرمی مزاج است. زردی نشانه گرمی، رنگ بادنجانی (تیره، بی‌روح و غیر درخشان) دلیل بر سردی و خشکی، رنگ گچی و سربی نیز دلیل بر سردی مزاج است.

5) وضعیت اعضای بدن: فراخی سینه، عروق برجسته و نبض قوی و درشتی مفاصل نشانه حرارت است و خلاف اینها نشانه سردی است.

6) تأثیر گرفتن از سردی و گرمی، تری و خشکی: افراد گرم مزاج تحمل گرما را ندارند و در هوای خنک راحت ترند و برعکس سرد مزاج ها تحمل سرما را ندارند.

۷) افعال: افراد سرد مزاج در شروع یک کار مشکل دارند و به اصطلاح دیر گرم می‌شوند. اما گرم مزاجان کارها را به سرعت شروع می‌کنند. گرمی مزاج گاه باعث شتاب زدگی و عجول بودن می گردد و این افراد ممکن است ثبات رأی نداشته باشند. خشمگین شدن هم از علامات خشکی مزاج است اما بلغم مزاجان افرادی آرام و صبورند.

۸) فضولات دفع شده: موادی که به صورت عرق، ادرار، مدفوع و غیره از انسان دفع می شوند می تواند نمایانگر حرارت و برودت مزاج باشد. این مواد در صورتی که پر رنگ و دارای بوی تند باشد نشانه حرارت مزاج و در صورتی که کم رنگ و بی بو باشد نشانه سرد مزاجی است.

9) خواب و بیداری: زیادی خواب نشانه رطوبت و کم خوابی معمولاً ناشی از خشکی مزاج است.

10) وضع روحی روانی: قوت، سرعت و کثرت افعال مربوط به روح و اعصاب و نشانه گرمی است. مثلاً خشک مزاجان پرحرف هستند و با سرعت بیشتری صحبت می کنند. قدرت یادگیری و حافظه در گرمی مزاج بیشتر است. سردی مایه ترس و گرمی مایه شجاعت می باشد.

از فروشگاه ما دیدن کنید:

5
5٫0 rating
5 out of 5 stars (based on 12 reviews)
Excellent100%
Very good0%
Average0%
Poor0%
Terrible0%
1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Summary
Review Date
Reviewed Item
the plugin
Author Rating
51star1star1star1star1star
Software Name
all in one plugin
Software Name
web
Software Category
web